Verplichte PBM op de bouwplaats: wat moet je dragen?
Op elke bouwplaats hangt het blauwe bord met pictogrammen: helm, veiligheidsschoenen, hesje. Maar welke persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) zijn nu echt verplicht, wie moet ze betalen en waar moeten ze aan voldoen? In dit artikel zetten we het op een rij.
Wat zegt de wet?
In Nederland regelt de Arbowet (en het Arbobesluit, hoofdstuk 8) dat de werkgever risico’s eerst bij de bron moet aanpakken. Lukt dat niet volledig, dan moet hij passende PBM kosteloos beschikbaar stellen. De werknemer is op zijn beurt verplicht ze te gebruiken. In België geldt hetzelfde principe via de Codex over het welzijn op het werk. Op de bouwplaats bepaalt het V&G-plan welke PBM nodig zijn. In de praktijk hanteren vrijwel alle aannemers een vaste basisset. [Let op: dit is algemene informatie, geen juridisch advies.]
De basisset PBM op de bouwplaats
1. Veiligheidsschoenen S3
De belangrijkste: spijkers, vallende stenen en natte ondergrond. S3 combineert een veiligheidsneus, antiperforatiezool, waterafstotend bovenwerk en profielzool. Hoge modellen geven extra enkelsteun. Lees meer in S1P vs S3 of bekijk de hoge werkschoenen.
2. Veiligheidshelm (EN 397)
Verplicht waar gevaar is voor vallende voorwerpen of stoten, en dat is op vrijwel elke bouwplaats het geval. Een helm volgens EN 397 beschermt tegen vallende voorwerpen; voor hoogtewerk is een helm met kinband (EN 12492) beter. Vervang een helm na een harde klap en volgens de houdbaarheid van de fabrikant. Bekijk de hoofd- en oogbescherming.
3. Hi-vis kleding (EN ISO 20471)
Zichtbaarheid is verplicht waar machines, voertuigen of verkeer rijden. Veel bouwplaatsen eisen minimaal een hesje klasse 2; langs de openbare weg is vaak klasse 3 nodig. Alles over de klassen lees je in Hi-vis klassen uitgelegd. Bekijk de signalisatiekleding.
4. Werkhandschoenen (EN 388)
Verplicht bij werk met scherpe materialen, ruwe oppervlakken of chemicaliën. Kies op basis van het risico: grip, snijbestendigheid of olie. Zie welke werkhandschoen bij welk risico.
5. Gehoorbescherming (EN 352)
Verplicht vanaf een dagelijkse blootstelling van 85 dB(A); vanaf 80 dB(A) moet de werkgever het al aanbieden. Slijpen, boren en heien gaan daar ruim overheen. Oordoppen zijn licht en goedkoop; oorkappen zijn snel op en af te zetten. Bekijk de gehoorbescherming.
6. Oogbescherming (EN 166)
Bij slijpen, boren, zagen, hakken en werken met kalk of cement. Een veiligheidsbril volgens EN 166 beschermt tegen rondvliegende deeltjes; voor buitenwerk zijn getinte glazen met UV-filter (EN 172) prettig.
Aanvullende PBM
- Valbeveiliging bij werken op hoogte (vanaf 2,5 m).
- Adembescherming (FFP2/FFP3) bij stof, zoals kwarts bij het zagen van beton.
- Kniebeschermers in werkbroeken met kniestukzakken voor vloer- en tegelwerk.
- Regenkleding (EN 343) en werkjassen voor buitenwerk.
Checklist PBM bouwplaats
| PBM | Norm | Wanneer |
|---|---|---|
| Veiligheidsschoenen S3 | EN ISO 20345 | Altijd |
| Veiligheidshelm | EN 397 | Vrijwel altijd |
| Hi-vis | EN ISO 20471 | Bij verkeer en machines |
| Handschoenen | EN 388 | Bij handwerk |
| Gehoorbescherming | EN 352 | Vanaf 80–85 dB(A) |
| Veiligheidsbril | EN 166 | Bij slijpen, boren, stof |
Wie betaalt?
De werkgever, altijd. PBM mogen niet op de werknemer worden verhaald. ZZP’ers zijn zelf verantwoordelijk, maar moeten zich wel aan de regels van de bouwplaats houden.
Tips voor werkgevers en uitvoerders
PBM werken alleen als ze ook echt gedragen worden. Dat lukt het best als ze comfortabel zijn en goed passen. Laat medewerkers meekiezen uit twee of drie goedgekeurde modellen, zorg voor de juiste maten en vervang versleten spullen snel. Leg in de toolbox-meeting uit waarom een bepaalde PBM nodig is; begrip werkt beter dan alleen een regel. Zorg ook voor een kleine voorraad op de bouwplaats: een doos oordoppen, een paar veiligheidsbrillen en reservehandschoenen voorkomt dat iemand zonder bescherming aan de slag gaat. Bezoekers en leveranciers moeten op de bouwplaats ook minimaal een helm, veiligheidsschoenen en hi-vis dragen; houd daarom een paar bezoekershelmen en hesjes klaar bij de bouwkeet.
Controleer daarnaast regelmatig of PBM nog in orde zijn. Een helm met haarscheurtjes, een hesje dat grijs is geworden of schoenen met een doorgesleten zool voldoen niet meer aan de norm, ook al worden ze nog wel gedragen.
Conclusie
Met S3-schoenen, helm, hi-vis, handschoenen, gehoor- en oogbescherming ben je op vrijwel elke bouwplaats compleet. Rust je een heel team uit? Bekijk onze PBM voor de bouw of vraag een offerte aan.
Veelgestelde vragen
Is een helm altijd verplicht op de bouwplaats?
Bijna altijd. Zodra er risico is op vallende voorwerpen of stoten, en dat is op de meeste bouwplaatsen zo, moet je een helm dragen. Veel bouwplaatsen hanteren een algemene helmplicht. Soms geldt in een afgebouwde, veilige zone een uitzondering; dat staat dan in het V&G-plan.
Moet ik als ZZP’er mijn eigen PBM kopen?
Ja. Als ZZP’er ben je zelf verantwoordelijk voor je PBM, maar je moet je wel houden aan de veiligheidsregels van de opdrachtgever en de bouwplaats. De kosten zijn in de regel zakelijk aftrekbaar. Bewaar dus altijd je facturen.
Wat gebeurt er als ik geen PBM draag?
Je brengt jezelf en anderen in gevaar, en de Nederlandse Arbeidsinspectie kan boetes opleggen aan zowel werkgever als werknemer. Daarnaast kan je opdrachtgever je van de bouwplaats sturen. Bij een ongeval zonder de voorgeschreven PBM kan ook je verzekering problemen geven.
Hoe vaak moet je PBM vervangen?
Helmen volgens de houdbaarheid van de fabrikant (vaak 3–5 jaar) of direct na een klap. Veiligheidsschoenen bij beschadiging of slijtage. Hi-vis zodra de kleur verbleekt of de reflectie beschadigd is. Oordoppen voor eenmalig gebruik dagelijks. Handschoenen zodra ze versleten zijn.